Dù không biết có phải vô tình không , tôi có một trải nghiệm khi liên tục xem được những bộ phim có yếu tố " cái chết " trong gia đình. Thú thật , tôi không nghĩ rằng bản thân mình vô tình xem phải. Trong quá trình nghiên cứu về điện ảnh mà cụ thể là điện ảnh Việt Nam , tôi một cách cụ thể đã liệt kê những bộ phim điện ảnh thời gian gần đây thành công về mặt thương mai lẫn được đánh giá trên yếu tố chuyên môn. Dĩ nhiên , tôi phải xem chúng. Và rồi điều thú vị mà tôi nhận ra đúng như đạo diễn Charlie Nguyễn đã nói : Không có công thức cho phim sẽ thành công ở Việt Nam , nếu có thì chúng phải mang " asian path growing up elements " ( dịch nôm na là yếu tố trưởng thành của người châu á ). Tôi kiểm chứng và quả thật là vậy. Nói một cách cụ thể hóa , khi nghiên cứu về những bộ phim thành công nhất về mặt thương mại ở Việt Nam ( theo trang wikipedia với tựa đề 42 phim có doanh thu cao nhất lịch sử điện ảnh Việt Nam ) , dù không có một chủ đề cụ thể mà người Việt Nam đặc biệt ưa thích ( có thể nói là người Việt Nam mình đang chảy theo xu hướng của xã hội Việt Nam và cả thế giới nói chung , nghĩa là dù rất thích chủ đề về zombie của Hàn Quốc hay bom tấn của Mỹ , họ chỉ mong muốn được xem phim của những quốc gia đó chứ không phải do Việt Nam làm , còn ở Việt Nam , họ sẽ mong muốn xem được những bộ phim nói về chủ đề Việt Nam ) , người Việt Nam ( mà cụ thể là hai thành phố Sài Gòn và Hà Nội là chủ yếu ) thích sự nhẹ nhàng , lãng mạn theo kiểu " Việt " ( nghĩa là không có hoa hè hay trai đẹp như Hàn Quốc ) và đặc biệt là yếu tố gia đình trong đó.  Có một điều tôi cảm nhận rất rõ là người Việt Nam , đặc biệt là thế hệ các bạn trẻ , phần lớn sinh trưởng trong môi trường áp bức , rập khuôn nên khi được xem những bộ phim về gia đình , đặc biệt là gần đây có ví dụ là Bố Già ( cũng là bộ phim xuyên suốt mà tôi muốn bàn luận ở phía sau của bài viết ) nói về yếu tố tâm lý gia đình và sự khác biệt của thế hệ , có thể thấy rõ bộ phim dù không đạt được yếu tố chuyên môn thì bộ phim đã khai thác đúng tâm lý mà người Việt Nam mong muốn về mặt chủ đề lẫn marketing ( thu hút được một giới hạn độ tuổi rộng hơn so với những bộ phim khác ) thông qua số vé đi vào lịch sử là gần 4,5 triệu vé trên tổng số gần 100 triệu dân , nghĩa là gần 5% dân số Việt Nam ( tính cả Việt Kiều và dân ngoại quốc sống ở Việt Nam ) đã đi xem phim này. Nói một cách tập trung hơn , tôi muốn nói về yếu tố gia đình và sự trưởng thành mà tôi nghĩ là giới phim ảnh Việt Nam sẽ lạm dụng nhiều hơn nữa trong tương lai mà cụ thể là bộ phim dù khác biệt về thể loại là xã hội thì vẫn mang yếu tố chung chung như nhân vật già là nam , mang vóc dáng liên tưởng ngay đến ông Sang trong " Bố Già " thông qua phim " Hẻm Cụt " của cùng đạo diễn , chưa kể là dàn cast đi kèm như Quốc Khánh , Ngọc Giàu , Lê Giang,... cũng lôi từ hết phim này đến phim kia mang lại một màu sắc y hệt phim cũ dù khác đề tài , dù không đúng lắm , tôi tạm gọi đó là kiểu cách " crossover " ( nghĩa là tập hợp các nhân vật trong phim riêng lẻ lại với nhau , cụ thể là Avenger ). Nói thêm về ví dụ những phim mang yếu tố gia đình mà thành công là : " Anh trai yêu quái " của đạo diễn Vũ Ngọc Phượng ( thời điểm tôi viết bài viết này đạo diễn vừa qua đời được vài ngày , xin phép tri ân đến đạo diễn vì dòng phim lãng mạn thực hiện tại Việt Nam ) cho đến Dạ Cổ Hoài Lang của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng , sẽ không có gì để nói nếu cả ba phim chỉ nói về yếu tố gia đình hoặc thêm thắt yếu tố gia đình mà cụ thể là cuối phim , cả ba nhân vật chính trong ba phim đều " chết ". Mà điều còn đặc biệt trùng hợp hơn là cả ba phim đều thành công , cụ thể là phim Bố Già mang về hơn 400 tỉ đồng doanh thu phòng vé ( phải nói cụ thể để bạn hiểu là 400 tỉ này không có về túi những người làm phim ngay mà phải trừ vào chi phí sản xuất , marketing rồi ăn chia với nơi phân phối , phát hành phim nữa vì thế dù tiền thu về nhiều thì cũng không nhiều như chúng ta tưởng ) , phim Anh trai yêu quái thu về hơn 75 tỉ đồng tương đương hơn 400 nghìn vé đã được bán ra , phim Dạ Cổ Hoài Lang dù không thành công về mặt thương mại ( tôi gọi là không thành công vì tiền sản xuất quá cao do chi phí quay ở Canada ) vì thế dù doanh thu cao vẫn không vượt qua được chi phí sản xuất , có thể tóm gọn lại là ba phim này đều thành công , gây được làn sóng tranh luận và thu được tiền về cho những người sản xuất phim. Điều đó khiến tôi có một băn khoăn là vậy thì tại sao ba bộ phim này , một trong số đó còn là phim được làm lại từ kịch bản sẵn ( gọi là remake ) lại thành công như vậy ? Điều gì khiến yếu tố trùng hợp về gia đình lại thành công trong suốt nhiều năm như vậy , cụ thể là từ năm 2017 cho đến năm 2021 vẫn có thể dùng công thức ấy để chiến thắng phòng vé , ý tôi là chỉ cần làm chỉn chu chứ không phải quá xuất sắc ?



Quay lại ở trên , tôi có nói về yếu tố " asian path growing up " của đạo diễn Charlie Nguyễn đã đề cập , tôi hiểu một cách nôm na nghĩa là nói về quá trình trưởng thành của một con người trong một gia đình Việt Nam phải trải qua những yếu tố như sự chống đối của gia đình , của bố mẹ , của bạn trai bạn gái và xã hội rồi gặp gỡ những định kiến của xã hội và vượt qua chúng để trưởng thành. Có thể thấy rõ qua rất nhiều phim gần đây như Hai Phượng của Lê Văn Kiệt nói về yếu tố mẹ con , Cua lại vợ bầu của Nhất Trung nói về tình cảm gia đình và yếu tố tình cảm ở Việt Nam , Tèo Em của Charlie Nguyễn nói về tình anh em , Nắng của Đồng Đăng Giao cũng nói về yếu tố mẹ con , ở đây tôi chỉ đề cập đến những bộ phim có doanh thu trên 60 tỉ đồng , nghĩa là còn rất nhiều phim ở dưới mức doanh thu này hoặc những phim khác đề cập hoặc có thêm thắt yếu tố đó mà tôi không nhắc đến. Điều khiến tôi trăn trở nhất khi mình viết bài viết này liệu mình có bị thiên kiến khi chỉ nghĩ về gia đình nên mới thấy như vậy không thì không hề , cụ thể là rất nhiều phim khác dù không có nói nhiều thì rõ ràng trong 10 phim có doanh thu cao nhất thì hơn 5 phim đã có yếu tố gia đình trong đó , vậy thì rõ ràng đó không thể nào là sự trùng khớp. Vậy ở đây , điều tôi muốn ra không phải là để chỉ trích nền điện ảnh của nước nhà vì điều đó đã có rất nhiều người khác làm rồi , bản thân tôi với vốn kiến thức ít ỏi về điện ảnh lẫn pháp lý về luật điện ảnh ở Việt Nam , tôi biết những người làm phim ở Việt Nam có khó khăn của họ vì thế buộc phải gói gọn trong một vài chủ đề nhất định , chỉ là một vài đơn cử dám nói về xã hội một cách thẳng thừng như phim Ròm của đạo diễn Trần Thanh Huy , phim Bụi đời chợ lớn của Charlie Nguyễn nói về đời sống giang hồ của người Việt , phim Xích Lô của Trần Anh Hùng và rất nhiều phim nói về đề tài người Việt Nam mà chỉ chiếu ở Liên Hoan Phim nước ngoài chứ không thể về Việt Nam , hiểu được những nỗi khổ đó , tôi buộc phải nói , Việt Nam cần phải cởi mở hơn để những nhà phim có thể mở rộng về quy mô và chủ đề. Quay trở lại với chủ đề gia đình , dù bản thân tôi dự đoán khả năng cao là sắp tới sẽ còn rất nhiều bộ phim ăn theo , lạm theo chủ đề gia đình , tôi hi vọng đây là sẽ lời dự báo cho bạn , người nếu may mắn được đọc bài viết này. Tôi chỉ hi vọng , ngoài yếu tố gia đình , phải cần có thêm nhiều phim dám nói về chủ đề xã hội , lịch sử , văn hóa , triết lý , thời gian và cả nghệ thuật. Tôi hi vọng như vậy , chỉ vậy thôi...
From Thien
Nguồn ảnh : Moveek , IMDb 

Bài viết thuộc sở hữu của Trần Duy Thiện
Nếu muốn sao chép bài viết , vui lòng liên hệ tác giả hoặc đính kèm tên trước khi đăng bài.
Please ask for the permission if you want to copy my post
Email : thien.tran.peter@gmail.com